38 lat temu powstało Stowarzyszenie Polskich Artystów Karykatury. Szczepan Sadurski, jeden ze współzałożycieli, odsłania kulisy powstania organizacji karykaturzystów oraz działania Eryka Lipińskiego
Marzenie o organizacji karykaturzystów
Znany karykaturzysta Eryk Lipiński (1908-1991) od dawna rozważał możliwość powstania organizacji twórczej, która będzie skupiać polskich karykaturzystów i rysowników prasowych (wtedy prasa publikowała dużo rysunków). Miał to być konsekwentny krok po tym, jak w 1978 roku z jego inicjatywy w Warszawie rozpoczęło działalność Muzeum Karykatury, które do dziś mieści się na ulicy Koziej, na Starówce.
Wprawdzie prośby o wypełnienie ankiet biograficznych polscy karykaturzyści wypełniali i odsyłali Lipińskiemu już wcześniej, ale sprawa pomysłu powołania do życia stowarzyszenia przyspieszyła w 1985 roku czyli 7 lat od powstania Muzeum Karykatury. Wtedy to na zgromadzone przez lata adresy, Lipiński jako dyrektor Muzeum Karykatury rozesłał swoim kolegom po fachu, polskim karykaturzystom (w tym niżej podpisanemu) krótkie pismo, następującej treści:
Szanowny Kolego
Ponieważ żadne z dotychczasowych stowarzyszeń i związków plastyków nie zapewnia ochrony interesów zawodowych środowiska karykaturzystów polskich, uważamy, że karykaturzyści winni się stowarzyszyć i powołać do życia własną organizację. Wobec tego zwracamy się do Kolegi z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na trzy pytania i odesłanie na adres Muzeum Karykatury do 30 lipca b.r.
1. Czy zdaniem kolegi powinno powstać stowarzyszenie lub związek artystów uprawiających karykaturę?
2. Jak sobie Kolega wyobraża działalność takiej organizacji?
3. Gdyby powstała możliwość powołania stowarzyszenia karykaturzystów, czy można liczyć na udział Kolegi?
Jak było do przewidzenia, adresaci entuzjastycznie przyjęli treść pisma. Zdecydowana większość odpowiedziała pozytywnie na apel, podsuwając szereg pomysłów na działanie nowej organizacji. Było poparcie czyli podstawa, aby w tym kierunku działać dalej. Eryk Lipiński mógł rozpocząć prace nad statutem nowego stowarzyszenia oraz przygotowywać Kongres Założycielski.
Warszawa Kongres założycielski SPAK w 1987 roku
26 kwietnia 1987 r. do Domu Literatury (Warszawa, ul. Krakowskie Przemieście 87/89) zjechała z całej Polski blisko setka artystów tworzących rysunki satyryczne i karykatury. Wszyscy przybyli na kongres karykaturzyści stali się współzałożycielami organizacji i wstąpili w jej szeregi. W tajnym głosowaniu wyłoniono władze (Lipiński, jak było do przewidzenia, został prezesem) i przegłosowano treść statutu organizacji, który na ten dzień był już gotowy. Wkrótce oficjalnie zarejestrowano Stowarzyszenie Polskich Artystów Karykatury, w skrócie: SPAK.
Miałem wtedy 22 lata, byłem najmłodszym uczestnikiem kongresu i zarazem najmłodszym członkiem-założycielem. Drukowałem wówczas w wielu ogólnopolskich gazetach i czasopismach, byłem najczęściej publikowanym wówczas karykaturzystą słynnego tygodnika satyrycznego Szpilki. Miałem już na koncie Srebrną i Złotą Szpilkę (doroczne nagrody tygodnika Szpilki dla najlepszych polskich karykaturzystów i rysowników prasowych). Choć byłem młody, nie byłem w tym gronie osobą anonimową. Niektórzy uczestnicy kongresu byli moimi kolegami, których wcześniej poznawałem w redakcji Szpilek, na wernisażach Muzeum Karykatury i nie tylko. Nadarzyła się kolejna okazja, aby z nimi porozmawiać oraz poznać kolejnych kolegów po fachu.
Ponieważ na sali było wielu starszych i bardziej zasłużonych karykaturzystów, jak na młodzieńca przystało, grzecznie siadłem w ostatnim rzędzie (bo stąd wszystko widać) i uczestniczyłem w obradach oraz głosowaniach, co widać na zdjęciu powyżej. Sześć lat później zostałem zgłoszony do władz SPAK i przez dwie kadencje, latach 1993-1999 pełniłem funkcję w Zarządzie Głównym stowarzyszenia.
Stowarzyszenie Polskich Artystów Karykatury
Lipiński do śmierci w 1991 r. był dyrektorem Muzeum Karykatury (niedługo potem oficjalnie otrzymało ono imię Eryka Lipińskiego) oraz prezesem SPAK.
Jako artysta z wykształceniem plastycznym, tworzący wówczas głównie rysunki satyryczne, ilustracje i komiksy dla prasy, nie podejrzewałem wówczas, że za jakiś czas będę też zawodowo tworzył… karykatury portretowe. To dwa inne, ale jednak bliskie światy artystyczne.
Stowarzyszenie Polskich Artystów Karykatury – tekst: (c) Szczepan Sadurski / Karykatury.com
Polska satyra i instytucje karykatury – to warto wiedzieć
Kim był Eryk Lipiński i jakie są jego najważniejsze zasługi?
Eryk Lipiński (1908–1991) był wybitnym polskim grafikiem, karykaturzystą i plakacistą. Zapisał się w historii jako inicjator i twórca kluczowych instytucji: był współzałożycielem tygodnika „Szpilki”, pomysłodawcą i pierwszym dyrektorem Muzeum Karykatury w Warszawie oraz twórcą Stowarzyszenia Polskich Artystów Karykatury (SPAK). Jego działalność uczyniła Warszawę jednym z najważniejszych ośrodków satyry w Europie.
Czym wyróżnia się Muzeum Karykatury w Warszawie?
Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego, założone w 1978 roku, to jedna z nielicznych tego typu placówek na świecie. Mieści się w Warszawie, przy ulicy Koziej w pobliżu Starego Miasta. Gromadzi unikalne zbiory polskiej i światowej karykatury – od grafik historycznych po współczesne rysunki satyryczne. Muzeum jest nie tylko archiwum, ale też żywym centrum wystawienniczym i edukacyjnym.
Jaką rolę na rynku prasowym pełnił tygodnik „Szpilki”?
Tygodnik „Szpilki” był najważniejszym polskim pismem satyrycznym, ukazującym się od 1935 roku. Przez dekady stanowił platformę dla najlepszych polskich rysowników i literatów. Pismo słynęło z ciętego humoru i wysokiego poziomu artystycznego, będąc przez lata głównym źródłem komentarza satyrycznego do bieżących wydarzeń politycznych i społecznych w Polsce.
Co to jest nagroda „Złota Szpilka”?
„Złota Szpilka” to najbardziej prestiżowe wyróżnienie przyznawane przez redakcję tygodnika „Szpilki” dla wybitnych polskich rysowników. Taki Oscar, tylko dla karykaturzystów. Nagroda ta była przyznawana corocznie. Zdobycie „Złotej Szpilki” (były też Srebrne Szpilki i Brązowe – czyli miejsce 2 i 3) potwierdzało klasę artystyczną rysującego satyryka i często otwierało drzwi do ogólnopolskiej kariery.
Zobacz też:
> Karykaturzysta na jubileusz firmy – karykatury na żywo
> Warsztaty karykatury dla firm
